« حکم اسلام درباره موسیقی و شطرنج»

1_ پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند:ملائکه داخل خانه ای نمیشود که در آن خُمر (شراب) یا دایره یا کمانچه باشد و دعایشان مستجاب نمیشود و خداوند از آنها برکت را برمی دارد.(کمانچه، سه یا هفت تار دارد و ویلون مدرن آن است).

2_ عاصم بن حمید از امام جعفر صادق(علیه السلام) نقل کرده که عمل نیکی نیست که بنده انجام دهد مگر اینکه در قرآن برای او ثوابی هست، مگر نماز شب. چه خداوند ثوابش را بیان نکرده است و به جهت اهمیتی که پیش خدا دارد ثواب آنرا به وضوح نگفته و به اجمال چنین بیان داشته است:هیچکس نمیداند که خداوند چه پنهان کرده از آن چیزهایی که باعث روشنی چشم هاست، برای آنان جزایی در مقابل عملشان(سورۀ سجده، آیه 17) سپس امام جعفر صادق(علیه السلام) راجع به کرامتی که در روزهای جمعه به بندگانش ارزانی میدارد اشاره می فرماید.عاصم بن حمید گوید:گفتم فدایت شوم؛میخواهم از شما چیزی بپرسم ولی حیاء میکنم. امام جعفر صادق(علیه السلام) فرمودند:بپرس.گفتم آیا در بهشت غناء هست؟فرمودند: در بهشت درختی است خداوند به بادها امر میکند که بوزند و این درخت،صداهایی بیرون پخش میکند که خلایق به آن خوبی و زیبایی صدایی نشنیده اند.سپس فرمودند: این عوض است برای کسیکه شنیدن غناء و موسیقی را در دنیا ترک نموده، از خوف خدا.

3_ صفوان بن امیه گوید پیش رسولخدا(صلی الله علیه وآله وسلم) بودیم که شخصی به نام عمر بن فرّه آمد و گفت:یا رسول الله! خداوند به من بدبختی نوشته چرا که روزیِ من همه اش از این دایره زدن میرسد.حال که چنین است شما هم به من اجازه بدهید در غناء کردن که البته قول میدهم که خالی از دروغ و ناروا باشد.پیغمبر اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند:هرگز اجازه نمیدهم،نعمت و خیری در آن نیست.ای دشمن خدا! خداوند به تو روزیِ حلال داده و تو خود حرام را اختیار کرده ای،عوض آنچه از حلال به تو نصیب کرده.آگاه باش که بعد ا این اگر چنین حرفی بزنی تو را شدیداً تنبیه میکنم.

^{مأخذ روایات: تفسیر علی بن ابراهیم به نقل بحارالأنوار،ج8،ص126./بحارالأنوار،ج5،ص150.}

*************************

4_ مولی الموحدین امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) در حدیث مناهی النبی(صلی الله علیه واله وسلم)،نهی کرده از بازی نرد و شطرنج، کوبه و عرطبه و آن طنبور است و عود یعنی طبل و نهی کرده از فروش نرد و شطرنج و فرموده:هرکس چنین کند او به منزله خورنده گوشت خوک است.

5_ مولی الموحدین امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) فرمودند:چند نفر است که نباید به آنها سلام گفت.از جمله اصحاب نرد و شطرنج، اصحاب خُمر و شراب و بربط و تنبور، و کسانی که با فحش دادن به مادرها زبان باز میکنند.

6_ ابوبصیر گفت نزد حضرت امام جعفر صادق(علیه السلام) بودم که مردی به ایشان گفت پدر و مادرم فدایت.من وارد توالت خانه ام میشوم و مرا همسایگانی است که نزد آنها زنان آوازه خوان است.خوانندگی میکنند و تار میزنند و ای بسا من نشست خود را طول میدهم تا قدری بشنوم. حضرت امام جعفر صادق(علیه السلام) فرمودند:نکن این کار را. مرد گفت:به خدا من با پای خود به این نیت نمیروم فقط شنیدن است که با گوش خود میشنوم.امام جعفر صادق(علیه السلام) فرمودند:آیا نشنیده ای که خداوند می فرماید: « إنّ السّمع والبصر والفؤاد کلّ اولئک کان عنهم مسئولا » گفت:نه والله. و گویا تا حال این آیه را نشنیده بودم نه از عربی و نه از عجمی. بالاخره تصمیم گرفتم که به خواست خداوند تکرار نکنم و من استغفار میکنم از خداوند.امام جعفر صادق(علیه السلام) فرمودند:برخیز و غسل کن و هر قدر میتوانی نماز بگزار،زیرا تو بر گناه بزرگی آلوده بودی. چقدر بد بود برایت که اگر در آن حال میمردی.خدا را شکر کن و از هرچه مکروه دارد توبه کن که خداوند مکروه ندارد،مگر قبیح را.پس قبیح را به اهلش واگذار، زیرا برای هرچیز اهلی هست.

^{مأخذ روایات:بحارالأنوار،ج8،ص196./خصال به نقل بحارالأنوار،ج76،ص34./تفسیر عیاشی به نقل بحارالأنوار،ج6،ص34.}

*************************

7_ یکی از اصحاب امام جعفر صادق(علیه السلام) راجع به شطرنج سؤال کرد و گفت:من خود را با شطرنج بازی سرگرم و مشغول مکینم.حضرت امام جعفر صادق(علیه السلام) فرمودند:شطرنج همان چیزی است که خدای تعالی میفرماید: «إجتنبوا الرّجس من الاوثان و إجتنبوا قول الزّور» (سورۀ حجّ، آیه 30) و «قول الزّور» غناء است و مؤمن از جمیع این قبیل سرگرمی ها بی نیاز است و خود مشغولیت مهمی دارد.مؤمن کجا و خود را به لهویات سرگرم کردن کجا؟ برای خاطر اینکه این سرگرمی ها منجر به قساوت قلب(سختی و سیاهی دل) میشود و باعث نفاق و دورویی میگردد(شخص بالاخره منافق میشود و نمیتواند مؤمن متعهد باشد).

^{مأخذ روایت: مستدرک به نقل بحارالأنوار،ج76،ص356.}

*************************

۸ـ در سوره مؤمنون در شرایط رستگاری و سعادت میفرماید: «والذینهم عن اللغو معرضون» همواره از لغو روی گردانند.یعنی از غناء و سرگرمی ها. از حضرت علی (علیه السلام) روایت شده که هرسخنی که در آن ذکر نباشد، آن لغو است و از امام صادق(علیه السلام) نیز در تفسیر این آیه آمده که آن، غناء و موسیقی، و سرگرمی ها است.

^{مأخذ روایت:مکاسب شیخ انصاری،ج11،ص260./تفسیر علی بن ابراهیم قمی.}

*************************

۹ـ حضرت علی بن موسی الرّضا(علیهما السلام) فرمودند: هرکس در خانه اش چهل روز طنبور یا عود(طبل) یا چیزی از وسایل لهو و سرگرمی از اقسام موسیقی و شطرنج و امثال اینها را نگهداری کند بی تردید او به غضب الله گرفتار آید و اگر در این چهلم بمیرد فاسق و فاجر مرده و جایگاهش آتش است و چه بد جایگاهی است.

۱۰ـ حضرت علی بن موسی الرّضا(علیهما السلام) فرمودند:هر کس شطرنج و شراب را ببیند به یزید(لعنة الله علیه) لعن کند، زیرا هنگامی که سر مبارک جدّم حضرت امام حسین(علیه السلام) را پیش او گذاشتند شادی میکرد، شراب میخورد و قمار مینمود.

مسجد مقدس جمکران از ديدگاه بزرگان

چندی پيش به همراه تعدادی ازدوستان و همکاران واحدهای مختلف معاونت فرهنگی مسجدمقدس جمکران، با هدف استفاده از رهنمودهای روشنگرانه حضرت آية الله صافی گلپايگانی،مدظله العالی، به خدمت معظم له رسيديم با وجود آنکه در يک ساعت نابهنگام به منزل حضرتشان مراجعه کرده بوديم با روی گشاده و صفا وصميميت خاصی در اتاق کوچکشان پذيرايمان شدند و وقتی يکی ازدوستان گفتند اين جمع ازخدمتگزاران مسجد مقدس جمکران هستند; بيش از پيش به تشويقمان پرداختند و آن گاه که در زمينه برنامه های تحقيقاتی و پژوهشی وارشادی و تبليغی از طريق ارائه گزارشی و طرح سؤالاتی خواستاررهنمودهايی شديم در هر موردی به اندازه ای که وقت اقتضا می کردمطالب راهگشا و سازنده ای را بيان فرمودند.

از جمله مسائلی که در آن جلسه مطرح شد بيان ميزان اعتبارحکايت بنای مسجد مقدس جمکران بود و اينکه می بينيم گاهی به بهانه های مختلف افرادی با وجوداقبال بسيار زياد عاشقان ولايت وامامت در طول تاريخ به اين ميعادگاه عاشقان مخلص حضرت امام زمان ،عجل الله تعالی فرجه، سعی می کنند ازطريق بی اساس و ساختگی خواندن جريان دستور بنای مسجد جمکران توسط حضرت ولی عصر ،عجل الله تعالی فرجه، علاقه مندان به اين مکان شريف را دلسرد نمايند; لذااز حضور مبارک آية الله صافی گلپايگانی، مدظله العالی، درخواست شد که در اين مورد نظر خودشان رابيان کنند. ايشان در اين باره به نحواختصار فرمودند:

بعضی از افراد ديرباورند; لذا دراغلب مسائل شبهه و وسوسه می کنندوگرنه مساله بنای مسجد مقدس جمکران مثل ساير مسائل تاريخی بلکه قويتر از خيلی از مسائل تاريخی که داريم به ما نقل شده است. مگر درکتابهای تاريخی برای همه مسائل وحوادث تاريخی سند ذکر کرده اند؟آنچه که هست اينکه در تاريخ قم ازکتاب «مونس الحزين » حکايت دستوربنای مسجد جمکران نقل شده است شواهد و قرائن و قواعد زيادی هم آن را تاييد می کنند که از جمله آنهاکرامات بسيار زيادی است که در اين مکان شريف در طول تاريخ واقع شده است.

بعلاوه علمای بسيار بزرگی نظير ميرزای قمی و... به اين مساله بيشتر احاطه داشته اند در اين مطلب شک هم نکرده اند و از ابتدای امر روال اين بوده است که به اين نقلها اعتمادمی شود; به عنوان مثال حالا اگر کسی بگويد اينکه می گويند قبر زکريا بن آدم يا قبر علی بن بابويه در قم است اين را من قبول نمی کنم. مگر چه دليلی داريد که اين احتمال نبود را رد کنيد؟در اينگونه از موارد که شهرت تاريخی مستمر داريم که فلان قبر متعلق به فرضا ابن بابويه است; نمی شودبدون دليل گفت: نخير اين قبر تعلق به او ندارد; چرا که در مقابل اين همه شواهد و قرائن تاريخی که هست اگرکسی منکر بود، او بايد دليل بر انکارخود بياورد.

بعلاوه در مورد مسجد مقدس جمکران من خودم حضور داشتم که کسی از حضرت آية الله بروجردی،رضوان الله تعالی عليه، پرسيد که نماز مسجد جمکران را به قصد ورودبخوانيم يا نه؟

(قابل تذکر است که حضرت آية ا...بروجردی در اين گونه از مطالب بسيار دقيق بودند در احکام هم اگر يک دليل محکمی در بين نبود حکم نمی کردند)

در اين مورد وقتی آن شخص اين سؤال را مطرح کرد ايشان تامل کردندو سپس با قاطعيت تمام فرمودند: «به قصد ورود بخوانيد.» بديهی است که اگر حضرت ايشان با آن توجه و دقت واحتياطی که داشتند، آن حکايت راقبول نداشتند و يا خودشان به يک طريق ديگری که صدر در صد مورداعتمادشان بود به اين موضوع نرسيده بودند آن حرف را نمی زدندمعلوم می شود که آن مرحوم کاملا به مساله دستور بنای مسجد مقدس جمکران توسط امام زمان ،عجل الله تعالی فرجه، اطمينان داشتندکه فرمودند به قصد ورود بخوانيد.

به زیر زلفت این ماه است و یارو

بروی ماهت این شب است و یامو

کنی گه صید دل از تیغ مژگان

کنی گه قصد جان با تیغ ابرو

نخواهم دم زدن سحر آفرینی

به پیش چشم جادوی تو جادو

به لب خال تورا دل دید و گفتا

که جادر شکرستان کرده هندو

نخواهی گر گرفتار کمندم

به دوش افکنده ایی بهر چه گیسو

زبس داغ غم جانان گران است

نگردد کوه و با او هم ترازو

قدم نگذار جز بر دیده ی من

که جای سرو و نباشد لب جوی

نخیزد این خرامیدن ز طاووس

نیاید این نگه کردن ز آهو

ندارم به قلبم من آرزویی

به جز آن که ببینم ساقی مه رو

غمت در نهانخانه ی دل نشیند

بنازی که لیلی به محمل نشیند

مرنجان دلم را که این مرغ وحشی

زبامی که برخست مشکل نشیند

گفتم: چقدر احساس تنهایی می‌كنم

گفتی: ... فَإِنِّي قَرِيبٌ...

.:: من كه نزدیكم (بقره/۱۸۶) ::.

گفتم: تو همیشه نزدیكی؛ من دورم... كاش می‌شد بهت نزدیك شم

گفتی: وَاذْكُر رَّبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ

.:: هر صبح و عصر، پروردگارت رو پیش خودت، با خوف و تضرع، و با صدای آهسته یاد كن (اعراف/۲۰۵) ::.

گفتم: این هم توفیق می‌خواهد!

گفتی: أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ...

.:: دوست ندارید خدا ببخشدتون؟! (نور/۲۲) ::.

گفتم: معلومه كه دوست دارم منو ببخشی

گفتی: وَاسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ...

.:: پس از خدا بخواهید ببخشدتون و بعد توبه كنید (هود/۹۰) ::.

گفتم: با این همه گناه... آخه چیكار می‌تونم بكنم؟

گفتی: أَلَمْ يَعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ...

.:: مگه نمی‌دونید خداست كه توبه رو از بنده‌هاش قبول می‌كنه؟! (توبه/۱۰۴) ::.

گفتم: دیگه روی توبه ندارم

گفتی: ... اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (2) غَافِرِ الذَّنبِ وَقَابِلِ التَّوْبِِ ...

.:: (ولی) خدا عزیزِ و داناست، او آمرزنده‌ی گناه هست و پذیرنده‌ی توبه (غافر/۲-۳) ::.

گفتم: با این همه گناه، برای كدوم گناهم توبه كنم؟

گفتی: إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا…

.:: خدا همه‌ی گناه‌ها رو می‌بخشه (زمر/۵۳) ::.

گفتم: یعنی بازم بیام؟ بازم منو می‌بخشی؟

گفتی: وَ مَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ...

.:: به جز خدا كیه كه گناهان رو ببخشه؟ (آل عمران/۱۳۵) ::.

گفتم: نمی‌دونم چرا همیشه در مقابل این كلامت كم میارم! آتیشم می‌زنه؛ ذوبم می‌كنه؛ عاشق می‌شم!  ...  توبه می‌كنم

گفتی: إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ...

.:: خدا هم توبه‌كننده‌ها و هم اونایی كه پاك هستند رو دوست داره (بقره/۲۲۲) ::.

ناخواسته گفتم: الهی و ربی من لی غیرك

گفتی: أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ ...

.:: خدا برای بنده‌اش كافی نیست؟ (زمر/۳۶) ::.

گفتم: در برابر این همه مهربونیت چیكار می‌تونم بكنم؟

گفتی:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا (41) وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (42) هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ لِيُخْرِجَكُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا

.:: ای مؤمنین! خدا رو زیاد یاد كنید و صبح و شب تسبیحش كنید. او كسی هست كه خودش و فرشته‌هاش بر شما درود و رحمت می‌فرستن تا شما رو از تاریكی‌ها به سوی روشنایی بیرون بیارن. خدا نسبت به مؤمنین مهربونه (احزاب/۴۱-۴۳) ::.